Kürtçede Olumsuzluk Cümleleri — Ders 17

──────────────────────────────


OLUMSUZLUK EKLERİ VE YAPISI

Kürtçede fiil ve isim cümlelerini olumsuz yapmak için zaman dilimine ve cümle türüne göre farklı ön ekler kullanılır: ne-, na-, me-, nîn e. Şimdiki zamanda di- öneki düşer ve yerine na- gelir. Geçmiş zamanda fiilin önüne doğrudan ne- getirilir. Emir cümlelerinde olumsuzluk için ne- veya me- kullanılır. İsim cümlelerinde olumsuzluk ne kelimesiyle sağlanır. Varlık ve yokluk için heye (var) ve tune / nîne (yok) kullanılır.

Örnek:

Ez diçim → Ez naçim (Gitmiyorum)

OLUMSUZLUK TÜRLERİ

Dema Niha (Şimdiki Zaman): Ez diçim → Ez naçim (Gitmiyorum)

Dema Borî (Geçmiş Zaman): Ez çûm → Ez neçûm (Gitmedim)

Fermanî (Emir Cümlesi): Herre! → Neçe! / Meçe! (Gitme!)

Hevokên Navdêr (İsim Cümlesi): Ez nexweş im → Ez ne nexweş im (Hasta değilim)

Hebûn / Tüne (Varlık / Yokluk): Heye → Tune / Nîne (Yoktur)


ÖRNEK OLUMSUZ CÜMLELER

Ez naxwazim.

İstemiyorum.

Ew naçe dibistanê.

O okula gitmiyor.

Min nan nexwar.

Ben ekmek yemedim.

Tu nizanî.

Sen bilmiyorsun.

Em ne li malê ne.

Biz evde değiliz.

Li vir av tune ye.

Burada su yok.

Nekeve!

Düşme!

OLUMSUZLUK KURALLARI

1) Şimdiki Zaman: Fiil kökünün başındaki di- takısı düşer ve yerine na- gelir. Örnek: dixwim → naxwim.

2) Geçmiş Zaman: Geçmiş zaman fiillerinin önüne doğrudan ne- takısı getirilir. Örnek: hatî → nehatî.

3) Emir Cümleleri: Olumsuz emir verirken genellikle ne- veya me- kullanılır. Örnek: bixwe → nexwe.

4) İsim Cümleleri: İsim ve sıfat yüklemlerinde olumsuzluk ne kelimesiyle sağlanır. Örnek: Ez ne mamoste me (Ben öğretmen değilim).

ALIŞTIRMALAR

1. "Ez diçim" cümlesinin olumsuzu nedir? → ................

2. "Min xwar" cümlesinin olumsuzu nedir? → ................

3. "Ez nexweş im" cümlesi nasıl olumsuz yapılır? → ................

4. "Herre!" emrinin olumsuzu nedir? → ................

5. "Hebûn" (var) kelimesinin olumsuzu nedir? → ................

CEVAPLAR:

1. Ez naçim

2. Min nexwar

3. Ez ne nexweş im

4. Meçe! / Neçe!

5. Tune / Nîne


VERNEINTE SÄTZE IM KURDISCHEN — LEKTION 17

──────────────────────────────


VERNEINUNGSPRÄFIXE UND STRUKTUR

Im Kurdischen werden je nach Zeitform und Satzart unterschiedliche Präfixe verwendet, um Verben und Nomen zu verneinen: ne-, na-, me-, nîn e. Im Präsens fällt das Präfix di- weg und wird durch na- ersetzt. In der Vergangenheitsform wird direkt ne- vor das Verb gesetzt. Im Imperativ wird zur Verneinung ne- oder me- verwendet. In Nominalsätzen erfolgt die Verneinung mit dem Wort ne. Für Existenz und Nichtexistenz werden heye (es gibt) und tune / nîne (es gibt nicht) verwendet.

Beispiel:

Ez diçim → Ez naçim (Ich gehe nicht)

ARTEN DER VERNEINUNG

Dema Niha (Präsens): Ez diçim → Ez naçim (Ich gehe nicht)

Dema Borî (Vergangenheit): Ez çûm → Ez neçûm (Ich ging nicht)

Fermanî (Imperativ): Herre! → Neçe! / Meçe! (Geh nicht!)

Hevokên Navdêr (Nominalsatz): Ez nexweş im → Ez ne nexweş im (Ich bin nicht krank)

Hebûn / Tüne (Existenz / Nichtexistenz): Heye → Tune / Nîne (Es gibt nicht)

BEISPIEL VERNEINTER SÄTZE

Ez naxwazim.

Ich will nicht.

Ew naçe dibistanê.

Er/Sie geht nicht zur Schule.

Min nan nexwar.

Ich habe kein Brot gegessen.

Tu nizanî.

Du weißt nicht.

Em ne li malê ne.

Wir sind nicht zu Hause.

Li vir av tune ye.

Hier gibt es kein Wasser.

Nekeve!

Fall nicht!

REGELN DER VERNEINUNG

1) Präsens: Das Präfix di- am Verbanfang fällt weg und wird durch na- ersetzt. Beispiel: dixwim → naxwim.

2) Vergangenheit: Vor Verben in der Vergangenheitsform wird direkt das Präfix ne- gesetzt. Beispiel: hatî → nehatî.

3) Imperativ: Zur Verneinung eines Befehls wird gewöhnlich ne- oder me- verwendet. Beispiel: bixwe → nexwe.

4) Nominalsätze: In Nominal- und Adjektivsätzen erfolgt die Verneinung mit dem Wort ne. Beispiel: Ez ne mamoste me (Ich bin kein Lehrer).

ÜBUNGEN

1. Was ist die Verneinung von "Ez diçim"? → ................

2. Was ist die Verneinung von "Min xwar"? → ................

3. Wie verneint man "Ez nexweş im"? → ................

4. Was ist der negative Imperativ von "Herre!"? → ................

5. Was ist das Gegenteil von "heye" (es gibt)? → ................

ANTWORTEN:

1. Ez naçim

2. Min nexwar

3. Ez ne nexweş im

4. Neçe!

5. Tune / Nîne


NEGATIVE SENTENCES IN KURDISH — LESSON 17

──────────────────────────────


NEGATION PREFIXES AND STRUCTURE

In Kurdish, different prefixes are used to make verbs and nouns negative depending on the tense and sentence type: ne-, na-, me-, nîn e. In the present tense, the prefix di- is dropped and replaced by na-. In the past tense, ne- is added directly before the verb. In the imperative, ne- or me- is used for negation. In nominal sentences, negation is expressed with the word ne. For existence and non-existence, heye (there is) and tune / nîne (there is not) are used.

Example:

Ez diçim → Ez naçim (I am not going)

TYPES OF NEGATION

Dema Niha (Present Tense): Ez diçim → Ez naçim (I am not going)

Dema Borî (Past Tense): Ez çûm → Ez neçûm (I did not go)

Fermanî (Imperative): Herre! → Neçe! / Meçe! (Don't go!)

Hevokên Navdêr (Nominal Sentence): Ez nexweş im → Ez ne nexweş im (I am not sick)

Hebûn / Tüne (Existence / Non-existence): Heye → Tune / Nîne (There is not)

EXAMPLE NEGATIVE SENTENCES

Ez naxwazim.

I don't want.

Ew naçe dibistanê.

He/She is not going to school.

Min nan nexwar.

I didn't eat bread.

Tu nizanî.

You don't know.

Em ne li malê ne.

We are not at home.

Li vir av tune ye.

There is no water here.

Nekeve!

Don't fall!

RULES OF NEGATION

1) Present Tense: The prefix di- at the beginning of the verb is dropped and replaced by na-. Example: dixwim → naxwim.

2) Past Tense: The prefix ne- is added directly before verbs in the past tense. Example: hatî → nehatî.

3) Imperative: To negate a command, ne- or me- is usually used. Example: bixwe → nexwe.

4) Nominal Sentences: In nominal and adjectival sentences, negation is expressed with the word ne. Example: Ez ne mamoste me (I am not a teacher).

EXERCISES

1. What is the negative of "Ez diçim"? → ................

2. What is the negative of "Min xwar"? → ................

3. How do you negate "Ez nexweş im"? → ................

4. What is the negative command of "Herre!"? → ................

5. What is the opposite of "heye" (there is)? → ................

ANSWERS:

1. Ez naçim

2. Min nexwar

3. Ez ne nexweş im

4. Neçe!

5. Tune / Nîne