Kürtçede Çoğul — Ders 17

──────────────────────────────


ÇOĞUL EKİ

Kürtçede (Kurmanci) isimler tek başına çoğul eki almaz. Çoğul ekleri -an ve -ên olmak üzere iki tanedir. -ên sadece tamlamalarda tamlanan için kullanılır; -an ise geçişli fiillerin şimdiki ve gelecek zamanında nesne, geçmiş zamanında ise özne için kullanılır. Bu, Kürtçenin ergatif bir dil olmasından kaynaklanır.

Kurallar: Eril isimler genellikle -an alır. Dişil isimler genellikle -ên alır. İsim ünlü ile bitiyorsa araya -y- girer: -yan.

Örnekler:

kur → kuran (oğul → oğullar)

bav → bavan (baba → babalar)

keç → keçên (kız → kızlar)

dayik → dayikên (anne → anneler)

mal → malan (ev → evler)

se → seyan (köpek → köpekler)


ERGATİFLİK VE ÇOĞUL

Kürtçe ergatif bir dildir. Bu, geçmiş zamanda geçişli fiillerin öznesinin bükümlü (eğik) halde olduğu ve fiilin nesneye göre çekildiği anlamına gelir. Bu nedenle, geçmiş zamanda özne olan çoğul isimler -an ekini alır.

Geçişsiz Fiiller: Geçişsiz fiillerde özne tüm zamanlarda yalın haldedir. Öznenin çoğulluğu fiilin çekiminden anlaşılır.

Heval tê. / Heval tên. (Arkadaş geliyor. / Arkadaşlar geliyor.)

Heval hat. / Heval hatin. (Arkadaş geldi. / Arkadaşlar geldi.)

Heval dê were. / Heval dê werin. (Arkadaş gelecek. / Arkadaşlar gelecek.)

Geçişli Fiiller: Geçmiş zamanda özne bükümlü, nesne yalındır. Şimdiki ve gelecek zamanda özne yalın, nesne bükümlüdür.

Ez hevalan dibînim. (Ben arkadaşları görüyorum.)

Min heval dîtin. (Ben arkadaşları gördüm.)

Heval hatin. (Arkadaşlar geldi.)


HEYE / HENE

Kürtçede varlığı göstermek için iki kelime kullanılır: heye ve hene. Heye tekil şeyler için, hene çoğul şeyler için kullanılır.

Heye — var (tekil)

Hene — varlar (çoğul)

Li vir pirtûkek heye. (Burada bir kitap var.)

Li vir pirtûk hene. (Burada kitaplar var.)

Olumsuzluk: Heye ve hene olumsuz formda tune (tekil) ve tunin (çoğul) olur. Ancak tune genellikle her ikisi için de kullanılır.

Li malê pisîk tune. (Evde kedi yok.)

Li vir pirtûk tune. (Burada kitap yok.)

Sahiplik: Heye ve hene bükümlü zamirlerle (min, te, wî/wê...) kullanılarak "sahip olmak" anlamı verir.

Min hespek heye. (Benim bir atım var.)

Wî mehînek hebû. (Onun bir kısrağı vardı.)

Me hespek heye. (Bizim bir atımız var.)


TAMLAMALARDA ÇOĞULLUK

Tamlamalarda, tamlanan (ait olan) -ên ekini alır, tamlayan (ait olan kişi/şey) ise -an ekini alır.

Pirtûkên şagirtan — Öğrencilerin kitapları

Zarokên dibistanê — Okulun öğrencileri

Keçên cîranan — Komşuların kızları

Seyên kuçeyan — Sokakların köpekleri

Not: Tamlanan ünlü ile bitiyorsa -yên eki kullanılır. Tamlayan ünlü ile bitiyorsa -yan eki kullanılır.


ALIŞTIRMALAR

1. "kur" kelimesinin çoğulu nedir? → ................

2. "keç" kelimesinin çoğulu nedir? → ................

3. "mal" kelimesinin çoğulu nedir? → ................

4. "heye" ne demek? → ................

5. "hene" ne demek? → ................

6. "tune" ne demek? → ................

7. Tamlamada tamlanan hangi eki alır? → ................


CEVAPLAR:

1. kuran

2. keçên

3. malan

4. var (tekil)

5. varlar (çoğul)

6. yok

7. -ên



PLURAL IM KURDISCHEN — LEKTION 17

──────────────────────────────


PLURALSUFFIX

Im Kurdischen (Kurmanji) nehmen Substantive allein stehend kein Pluralsuffix. Es gibt zwei Pluralsuffixe: -an und -ên. -ên wird nur für das besessene Substantiv in Possessivkonstruktionen verwendet; -an wird für das Objekt im Präsens und Futur transitiver Verben und für das Subjekt im Präteritum verwendet. Dies liegt daran, dass Kurdisch eine ergative Sprache ist.

Regeln: Maskuline Substantive nehmen normalerweise -an. Feminine Substantive nehmen normalerweise -ên. Wenn das Substantiv auf einen Vokal endet, wird -y- eingefügt: -yan.

Beispiele:

kur → kuran (Sohn → Söhne)

bav → bavan (Vater → Väter)

keç → keçên (Tochter → Töchter)

dayik → dayikên (Mutter → Mütter)

mal → malan (Haus → Häuser)

se → seyan (Hund → Hunde)


ERGATIVITÄT UND PLURAL

Kurdisch ist eine ergative Sprache. Das bedeutet, dass im Präteritum das Subjekt transitiver Verben im Obliquus steht und das Verb nach dem Objekt konjugiert wird. Daher nehmen im Präteritum Plural Substantive, die Subjekte sind, das Suffix -an.

Intransitive Verben: Bei intransitiven Verben steht das Subjekt in allen Zeiten in der Grundform. Die Pluralität des Subjekts wird aus der Verbkonjugation verstanden.

Heval tê. / Heval tên. (Der Freund kommt. / Die Freunde kommen.)

Heval hat. / Heval hatin. (Der Freund kam. / Die Freunde kamen.)

Heval dê were. / Heval dê werin. (Der Freund wird kommen. / Die Freunde werden kommen.)

Transitive Verben: Im Präteritum steht das Subjekt im Obliquus und das Objekt in der Grundform. Im Präsens und Futur steht das Subjekt in der Grundform und das Objekt im Obliquus.

Ez hevalan dibînim. (Ich sehe die Freunde.)

Min heval dîtin. (Ich sah die Freunde.)

Heval hatin. (Die Freunde kamen.)


HEYE / HENE

Im Kurdischen werden zwei Wörter verwendet, um Existenz zu zeigen: heye und hene. Heye wird für Singular verwendet, hene für Plural.

Heye — es gibt (Singular)

Hene — es gibt (Plural)

Li vir pirtûkek heye. (Hier gibt es ein Buch.)

Li vir pirtûk hene. (Hier gibt es Bücher.)

Verneinung: Heye und hene werden in der negativen Form zu tune (Singular) und tunin (Plural). Allerdings wird tune im Allgemeinen für beide verwendet.

Li malê pisîk tune. (Zu Hause gibt es keine Katze.)

Li vir pirtûk tune. (Hier gibt es keine Bücher.)

Besitz: Heye und hene werden mit Obliquuspronomen (min, te, wî/wê...) verwendet, um die Bedeutung "haben" zu geben.

Min hespek heye. (Ich habe ein Pferd.)

Wî mehînek hebû. (Er hatte eine Stute.)

Me hespek heye. (Wir haben ein Pferd.)


PLURAL IN POSSESSIVKONSTRUKTIONEN

In Possessivkonstruktionen nimmt das besessene Substantiv das Suffix -ên und der Besitzer das Suffix -an.

Pirtûkên şagirtan — Die Bücher der Schüler

Zarokên dibistanê — Die Schüler der Schule

Keçên cîranan — Die Töchter der Nachbarn

Seyên kuçeyan — Die Hunde der Straßen

Hinweis: Wenn das besessene Substantiv auf einen Vokal endet, wird das Suffix -yên verwendet. Wenn der Besitzer auf einen Vokal endet, wird das Suffix -yan verwendet.


ÜBUNGEN

1. Was ist der Plural von "kur"? → ................

2. Was ist der Plural von "keç"? → ................

3. Was ist der Plural von "mal"? → ................

4. Was bedeutet "heye"? → ................

5. Was bedeutet "hene"? → ................

6. Was bedeutet "tune"? → ................

7. Welches Suffix nimmt das besessene Substantiv? → ................


ANTWORTEN:

1. kuran

2. keçên

3. malan

4. Es gibt (Singular)

5. Es gibt (Plural)

6. Es gibt nicht

7. -ên



PLURAL IN KURDISH — LESSON 17

──────────────────────────────


PLURAL SUFFIX

In Kurdish (Kurmanji), nouns do not take a plural suffix when used alone. There are two plural suffixes: -an and -ên. -ên is only used for the possessed noun in possessive constructions; -an is used for the object in the present and future tenses of transitive verbs, and for the subject in the past tense. This is because Kurdish is an ergative language.

Rules: Masculine nouns usually take -an. Feminine nouns usually take -ên. When the noun ends in a vowel, -y- is inserted: -yan.

Examples:

kur → kuran (son → sons)

bav → bavan (father → fathers)

keç → keçên (daughter → daughters)

dayik → dayikên (mother → mothers)

mal → malan (house → houses)

se → seyan (dog → dogs)


ERGATIVITY AND PLURAL

Kurdish is an ergative language. This means that in the past tense, the subject of transitive verbs is in the oblique case, and the verb is conjugated according to the object. Therefore, in the past tense, plural nouns that are subjects take the suffix -an.

Intransitive Verbs: In intransitive verbs, the subject is in the plain form in all tenses. The plurality of the subject is understood from the verb conjugation.

Heval tê. / Heval tên. (The friend comes. / The friends come.)

Heval hat. / Heval hatin. (The friend came. / The friends came.)

Heval dê were. / Heval dê werin. (The friend will come. / The friends will come.)

Transitive Verbs: In the past tense, the subject is in the oblique case and the object is plain. In the present and future tenses, the subject is plain and the object is oblique.

Ez hevalan dibînim. (I see the friends.)

Min heval dîtin. (I saw the friends.)

Heval hatin. (The friends came.)


HEYE / HENE

In Kurdish, two words are used to show existence: heye and hene. Heye is used for singular things, hene is used for plural things.

Heye — there is

Hene — there are

Li vir pirtûkek heye. (There is a book here.)

Li vir pirtûk hene. (There are books here.)

Negation: Heye and hene become tune (singular) and tunin (plural) in negative form. However, tune is generally used for both.

Li malê pisîk tune. (There is no cat at home.)

Li vir pirtûk tune. (There are no books here.)

Possession: Heye and hene are used with oblique pronouns (min, te, wî/wê...) to give the meaning of "to have".

Min hespek heye. (I have a horse.)

Wî mehînek hebû. (He had a mare.)

Me hespek heye. (We have a horse.)


PLURAL IN POSSESSIVE CONSTRUCTIONS

In possessive constructions, the possessed noun takes the suffix -ên, and the possessor takes the suffix -an.

Pirtûkên şagirtan — The students' books

Zarokên dibistanê — The school's students

Keçên cîranan — The neighbors' daughters

Seyên kuçeyan — The streets' dogs

Note: If the possessed noun ends in a vowel, the suffix -yên is used. If the possessor ends in a vowel, the suffix -yan is used.


EXERCISES

1. What is the plural of "kur"? → ................

2. What is the plural of "keç"? → ................

3. What is the plural of "mal"? → ................

4. What does "heye" mean? → ................

5. What does "hene" mean? → ................

6. What does "tune" mean? → ................

7. Which suffix does the possessed noun take? → ................


ANSWERS:

1. kuran

2. keçên

3. malan

4. There is

5. There are

6. There is not / There are not

7. -ên